Afschaffing statiegeld: gevolgen voor inkoop

Statiegeld is op grote schaal ontstaan tussen 1950 en 1980 doordat melk in de supermarkt in glazen flessen werd aangeboden. De voornaamste reden daarvan was het drukken van de kosten van de verpakking. Toen de kartonnen verpakking zijn intrede deed, was statiegeld op de melkflessen niet meer noodzakelijk. Vervolgens werd het systeem ingezet voor de PET flessen van frisdrank. Kartonnen verpakkingen zijn immers niet geschikt voor koolzuurhoudende dranken. Het inleveren en hergebruiken van verpakkingen zorgt voor een minder hoge afvalberg in relatieve en absolute zin.

En nu staat statiegeldverplichting op het punt om te verdwijnen. Wat betekent deze maatregel voor het inkoopvak?

De historie

Statiegeld is op grote schaal ontstaan tussen 1950 en 1980 doordat melk in de supermarkt in glazen flessen werd aangeboden. De voornaamste reden daarvan was het drukken van de kosten van de verpakking. Toen de kartonnen verpakking zijn intrede deed, was statiegeld op de melkflessen niet meer noodzakelijk. Vervolgens werd het systeem ingezet voor de PET flessen van frisdrank. Kartonnen verpakkingen zijn immers niet geschikt voor koolzuurhoudende dranken. Het inleveren en hergebruiken van verpakkingen zorgt voor een minder hoge afvalberg in relatieve en absolute zin.

Nieuwe toepassingen

Blikken bussen

“In 1883 begon Bakker Govers (destijds nog Bakker Stam) met het bakken van Jodenkoeken. Deze Jodenkoeken werden vanaf het begin verkocht in blikken bussen. Govers vroeg statiegeld voor deze blikken, zodat ze opnieuw konden worden gebruikt. Tot 1924 heeft Govers de bakkerij op deze wijze draaiende gehouden.”

Inmiddels zijn ook andere branches gestart met een soortgelijk “statiegeld” systeem, met het grote kledingconcern C&A als voorloper. Daar ontvangen klanten bij inlevering van gebruikte kleding een tegoedbon. Ook voor schoenen en mobiele telefoons is een vergelijkbaar systeem ingezet, al gaat het daarbij niet om de verpakking maar om het product zelf dat na gebruik weer wordt ingeleverd. Reden van deze systemen is hergebruik van materialen wat weer in lijn is met de aandacht voor duurzaamheid.

Statiegeld afschaffen

Juist nu er steeds meer nieuwe toepassingen worden bedacht is statiegeld in supermarkten in opspraak en staat het op het punt te verdwijnen. De Tweede Kamer is akkoord gegaan met het voorstel om per 1 januari 2015 de statiegeldplicht op de grote PET flessen te laten vervallen1.

Statiegeld

Statiegeld: (ook: emballage, stageld of consigne) is een klein bedrag dat wordt geheven bij de aankoop van een product en dat wordt terugbetaald als de koper de verpakking van het product na gebruik weer inlevert.

Tegenstanders van statiegeld, waaronder supermarkten, geven aan dat de “green dot” afdoende is voor de scheiding van plastic afval en dat daardoor het statiegeld systeem niet meer noodzakelijk is. De “green dot” maakt onderdeel uit van de Plastic Heroes campagne, beter bekend als het oranje mannetje. Het in stand houden van twee verschillende systemen, green dot en statiegeld, is volgens de tegenstanders van statiegeld onnodig kostbaar en het systeem van statiegeld zou daardoor onvoldoende opbrengsten genereren.

Voorstanders van het statiegeldzijn o.a. Aldi , Lidl en PricewaterhouseCoopers 2(PwC). PwC heeft een onderzoek naar deze kwestie uitgevoerd met als conclusie dat statiegeld verplichten ecologische, sociale en economische voordelen biedt. Het onderzoek concludeert dat de green dot zich voornamelijk richt op huishoudelijk gebruik van plastic, worden frisdrankverpakkingen voornamelijk buitenshuis genuttigd en daardoor komen zij maar ten dele in het green dot systeem terecht. Ter financiering van green dot worden (ondoorzichtige) lokale heffingen voor het bedrijfsleven geïntroduceerd. Daarnaast worden in het statiegeldsysteem alle ingezamelde materialen gerecycled, dus hoge kwaliteit = hoge waarde = 100 % recycling. De via green dot verzamelde materialen worden slechts gedeeltelijk gerecycled . De rest is ofwel verbrand of gestort .

Gevolgen voor inkopers

Wat betekent de maatregel, het afschaffen van de statiegeldverplichting, voor het inkoopvak?

Als een gemeente al het afval gescheiden gaat inzamelen, is de noodzaak minder groot voor een bedrijf om verder na te denken over afvalrecycling, alternatieve oplossingen en manieren om de afvalberg te verkleinen. De gemeente neemt die zorg in zijn geheel over. Afspraken over afvalrecycling en -vermindering worden in de gehele keten dan minder belangrijk. Inkoop is vaak een katalysator voor een bedrijf om daar juist wel over na te denken. Inkoop wil zijn prijs per product omlaag brengen en afvalreclycling kan daar een zeer succesvolle bijdrage aan leveren.

De gemeente belast d.m.v. een heffing de kosten m.b.t. afvalinzameling door aan het bedrijfsleven. Hoe deze heffing berekend wordt, is (nog) onvoldoende inzichtelijk. Deze ondoorzichtige heffingen worden daarmee direct of indirect doorbelast aan de inkopende partij met als gevolg een stijging van de productprijs.

Circulaire economie

We willen steeds meer naar een circulaire economie. Prikkels om materialen en producten niet zomaar weg te gooien, zijn dan noodzakelijk. Het inzetten van middelen zoals tegoedbonnen en statiegeld moeten gemeengoed worden in de maatschappij, maar ook specifiek in het inkoopvak. In producten die wij in grote getalen inkopen, worden vaak zeldzame grondstoffen verwerkt of grondstoffen die eenvoudig te recyclen zijn. Nu belanden veel producten in grote hoeveelheden onnodig in de afvalbak. We moeten samen met onze leveranciers zoeken naar meer “statiegeld” oplossingen. Dit leidt tot een kostprijsverlaging en een juiste inzet van People, Planet en Profit.

Voetnoot

1In 2014 bekijkt de Tweede Kamer of de green dot activiteiten de gewenste resultaten genereren. Als dit het geval is, eindigt de statiegeldplicht definitief in 2015.

2PWC heeft een onderzoek gedaan in 2012 naar het loslaten van het statiegeldsysteem.

Bronnen

  • P+, People Planet Profit, jaargang 12, jan 2014
  • ‘Reuse and Recycling Systems for Selected Beverage Packaging from a Sustainability Perspective’ PWC onderzoek, april 2012