Hoge Raad beslist: standaardsoftware valt onder koopregime

De cloud: niet altijd een roze wolk

De cloud is hot – steeds meer software staat middels een cloud oplossing ter beschikking aan de gebruiker. Of dat nu software ter ondersteuning van interne bedrijfsprocessen is, of software die bijvoorbeeld online business proposities ondersteunt. Te vaak blijven de risico’s die met de cloud gepaard gaan, onderbelicht – een uitdaging voor inkopers. Met dank aan Marianne Korpershoek, advocaat en partner bij Louwers IP Technology Advocaten publiceren wij op Inkoopvandaag een reeks artikelen over de juridische en contractuele aspecten van cloud computing en software. Vandaag deel drie van de serie: Standaardsoftware onder de koopregels van het Burgerlijk Wetboek.

Door het besluit van de Hoge Raad – om standaardsoftware te laten vallen onder het koopregime van het Burgerlijke Wetboek – krijgen consumenten meer zekerheid. De koopregels betekenen wel dat de koper sneller en proactiever moet klagen bij de leverancier als er iets mis is. Ook voor leveranciers, zegt Marianne Korpershoek, zijn de regels een voordeel.

Het hing al in de lucht na een eerdere uitspraak van het gerechtshof in Amsterdam in 2010. Nu in 2013 is ook de Hoge Raad tot de conclusie gekomen dat de aanschaf van standaardsoftware onder het koopregime van het Burgerlijke Wetboek valt (LJN: BV1301). Welke gevolgen heeft deze uitspraak voor IT-contracten? De uitspraak van de Hoge Raad lijkt vooral tot grote opwinding onder juristen te hebben geleid, maar de vraag of de uitspraak gevolgen heeft voor business-to-business- en business-to-consumercontracten is veel interessanter. Het is overigens heel waarschijnlijk dat de uitspraak achterhaald wordt door de ontwikkelingen waarbij software steeds vaker als download of in de cloud wordt aangeboden.

Niet alleen stoffelijke objecten

Wat is bijzonder aan de uitspraak? In het Burgerlijk Wetboek is een apart hoofdstuk gewijd aan koop. Nu zijn de koopregels alleen van toepassing op stoffelijke objecten, zoals hardware, auto’s, huizen et cetera, kortom op alles wat grijpbaar is. Strikt genomen was er bij software nooit sprake van koop omdat software een onstoffelijk object is. Software is tot voor een paar jaar natuurlijk vrijwel altijd verbonden geweest aan een object of drager: van ponskaarten, via floppies en cd’s naar USB-sticks. Nu breedbandverbindingen gemeengoed zijn, wordt steeds meer software als download aangeboden, komen er geen dragers meer aan te pas en wordt het onstoffelijke karakter dus goed duidelijk.

Voor standaardsoftware heeft de Hoge Raad de knoop nu doorgehakt. De aanschaf van standaardsoftware valt onder de koopregels uit het Burgerlijk Wetboek. De Hoge Raad heeft dit besluit genomen, vooral omdat de koopregels meer zekerheid bieden aan consumenten. De speciale regels gelden overigens alleen bij koop van licenties van software. Software blijft verder gewoon beschermd door het auteursrecht/copyright. Verder heeft de Hoge Raad duidelijk gemaakt dat de regels alleen voor standaardsoftware gelden.

Definitie standaardsoftware

In zijn uitspraak heeft de Hoge Raad ook een definitie van standaardsoftware gegeven. Volgens de Hoge Raad zijn de koopregels alleen van toepassing wanneer de software voor onbeperkte tijd in gebruik wordt gegeven tegen betaling van een eenmalig bedrag. Dat betekent dat een pakket dat bijvoorbeeld via de cloud wordt gebruikt en/of waar per maand voor wordt betaald niet onder deze regels vallen. Het maakt overigens niet uit voor de Hoge Raad of de software nu op een drager of als download wordt verstrekt.

Snel klagen

Met welke speciale regels van het kooprecht moet nu rekening worden gehouden? Voor verjaring is er sprake van een grote verandering. In het recht is de hoofdregel dat een vordering vijf jaar na het ontdekken van het probleem verjaart. Als er sprake is van koop, moet de koper veel alerter reageren. De koopregels bepalen dat de koper vlot moet klagen wanneer zijn standaardsoftware niet werkt zoals hij had verwacht. Het gaat daarbij niet alleen om weten dat het niet werkt, maar ook kunnen weten dat het niet werkt. Kortom, de koper moet verder kijken dan zijn neus lang is.

Pro-activiteit bij test en acceptatie

Dat betekent dat wanneer er een test- en acceptatieprocedure wordt afgesproken, deze voortvarend en proactief doorlopen moet worden. Ook is het aan te raden voor kopers bij uitgebreidere software altijd te testen. Wanneer een koper dat niet doet, loopt hij het risico dat hij niet meer kan klagen. Mochten de klachten geen soelaas bieden dan moet de koper binnen twee jaar een procedure aanspannen wanneer zijn leverancier blijft weigeren de zaak in orde te maken. De koopregels voor standaardsoftware zorgen er dus voor dat de koper sneller en proactiever moet klagen wil hij nog voet aan de grond krijgen bij de leverancier. Voor een leverancier bieden deze regels zeker een voordeel. Misschien een schrale troost voor kopers van software is dat de koopregels over verjaring wel aangepast kunnen worden in een overeenkomst.

B2C en B2B

Verkoop van software was een paar jaar geleden misschien niet zo’n issue. Los van al het illegale gebruik kopen veel consumenten hooguit Office-pakketten, zij maken natuurlijk ook vaak gebruik van open source, freeware of software die meegeleverd wordt met hardware. Inmiddels wordt er ook heel veel software als app verkocht. Bij dergelijke verkopen gelden uiteraard wel de regels voor consumentenkoop en koop op afstand. Deze regels zijn bedoeld om de consument extra bescherming te geven. Zo heeft een consument bij koop op afstand het recht om de koop voor ontvangst en binnen veertien dagen na ontvangst te annuleren.

Wanneer er verkocht wordt aan consumenten mag er niet van de wettelijke koopregels worden afgeweken, zoals dat in business-to-businessovereenkomsten wel mag. Wanneer er toch van de wettelijke regels wordt afgeweken, mag de consument de voor hem ongunstige bepaling vernietigen. Daarvoor hoeft hij niet langs de rechter.

Op grond van de koopregels heeft de consument veel rechten. De belangrijkste zijn:

  • Er mag een aanbetaling van niet meer dan de helft van de totale koopprijs worden gevraagd.
  • De koper mag ook een beroep doen op eigenschappen die niet in het garantiebewijs staan maar die wel in een reclame zijn toegezegd.
  • Verzendkosten mogen alleen in rekening worden gebracht wanneer deze van tevoren zijn besproken met de koper.
  • Bij verkoop op afstand geldt dat de consument de koop tot veertien dagen na ontvangst mag annuleren zonder opgave van redenen. In de wet zijn een paar strikte uitzonderingen opgenomen, waaronder die voor muziek, dvd’s en computerprogrammatuur. Deze producten mogen niet teruggestuurd worden wanneer de verzegeling is verbroken. Aangezien muziek, films en steeds meer software gedownload worden, is het de vraag hoe dit door de rechter geïnterpreteerd zal worden. Aangezien apps vaak gratis of heel goedkoop zijn, zijn op korte termijn geen problemen te verwachten.

Aanpassingen in contracten

De uitspraak van de Hoge Raad zal tot aanpassingen moeten leiden in twee soorten contracten, namelijk de inkoopvoorwaarden of -overeenkomsten en de business-to-consumercontracten. Voor kopers is het belangrijk dat zij in hun contracten de verjaringstermijn voor klachten wijzigen: van de nu onder koop geldende twee jaar naar bijvoorbeeld vijf jaar. Dat is de gebruikelijke termijn. Let wel goed op de formulering van de verjaringsclausule. Die moet zodanig zijn dat je er altijd een beroep op kan doen. De andere contracten die aangepast moeten worden zijn de business-to-consumercontracten. Voor apps doet de consument zaken met Apple of Google, maar voor software zoals Office, PS et cetera – zeker als deze via internet worden gedistribueerd – geldt dat er goed gekeken moet worden of de verkoopvoorwaarden ook voldoen aan de regels voor consumentenkoop en verkoop op afstand.

Vragen Antwoorden Opmerkingen
Wordt de koper eigenaar van de software? Nee, de oorspronkelijke maker blijft eigenaar van het auteursrecht op de software. De Hoge Raad heeft in de uitspraak uitdrukkelijk bepaald dat alleen de vraag beantwoord wordt welke regels uit het Burgerlijk Wetboek van toepassing zijn op koop van standaardsoftware. De Hoge Raad heeft expliciet gemeld dat de uitspraak geen gevolgen heeft voor het auteursrecht op de software.
Wat krijg je dan wel als koper? De koper krijgt het onherroepelijke gebruiksrecht op de software. De verkoper kan dit gebruiksrecht niet meer terugdraaien. Let op: Je krijgt door de koop van standaardsoftware alleen de software die op de schijf staat of in de download zit. De koop verplicht de verkoper niet tot aanpassing van de software, behalve als er sprake is van fouten.
Gelden de regels over koop voor alle software? Nee, de koopregels gelden alleen voor standaardsoftware die voor onbeperkte tijd gebruikt mag worden. De uitspraak geldt dus niet voor maatwerksoftware of de huur van software. Let op: de definitie van standaardsoftware is niet in de wet te vinden. Het is dus belangrijk om het begrip goed te definiëren in een contract wanneer er grote investeringen in software gedaan worden.
Voor welke contracten is het wel belangrijk? Voor de verkoop van consumentenproducten en voor de verkoop van software waarbij eigenlijk alleen dozen worden geschoven en waarbij de andere diensten verwaarloosbaar zijn (bijvoorbeeld implementatie )  
Gelden de koopregels alleen voor software die op een drager wordt geleverd en niet voor downloads? De koopregels gelden ook voor downloads, mits er sprake is van standaardsoftware die voor onbeperkte tijd gebruikt mag worden. De koopregels gelden dus ook voor apps.

 

Lees ook in de serie ‘De cloud: niet altijd een roze wolk’:

  1. Wat te doen bij faillissement cloudleverancier?
  2. Een cloudescrow of niet?
  3. Hoge Raad beslist: standaardsoftware valt onder koopregime
  4. Incassowet 2013 heeft grote gevolgen voor IT-contracten
Marianne Korpershoek is advocaat en partner bij Louwers IP|Technology Advocaten
Gepubliceerd: Automatiserings Gids