Sociale Voorwaarden worden sporadisch op de juiste manier toegepast

Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO), is een vorm van ondernemen gericht op economische prestaties (Profit), met respect voor de sociale kant (People), binnen de ecologische randvoorwaarden (Planet): de triple-P-benadering. Inkoopvandaag publiceerde vorige week deel één van de twee artikelen over de People kant. Vandaag gaan we in deel twee dieper in op de toepassing van Sociale Voorwaarden.

De overheid kan een stimulerende rol spelen in het tegengaan van schendingen van internationale arbeidsnormen door middel van haar eigen inkopen en aanbestedingen. Inkoopbeleid wordt in de VN Principes voor Mensenrechten en Bedrijfsleven expliciet genoemd als middel voor overheden om de bescherming van mensenrechten door bedrijven te promoten. Jaarlijks koopt de Nederlandse overheid voor ruim € 60 miljard in…

Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO), is een vorm van ondernemen gericht op economische prestaties (Profit), met respect voor de sociale kant (People), binnen de ecologische randvoorwaarden (Planet): de triple-P-benadering. Inkoopvandaag publiceerde vorige week deel één van de twee artikelen over de People kant. Vandaag gaan we in deel twee dieper in op de toepassing van Sociale Voorwaarden.

Rol overheid

De overheid kan een stimulerende rol spelen in het tegengaan van schendingen van internationale arbeidsnormen door middel van haar eigen inkopen en aanbestedingen. Inkoopbeleid wordt in de VN Principes voor Mensenrechten en Bedrijfsleven expliciet genoemd als middel voor overheden om de bescherming van mensenrechten door bedrijven te promoten. Jaarlijks koopt de Nederlandse overheid voor ruim € 60 miljard in; scherpere aanbestedingsregels kunnen bijdragen aan structurele verbeteringen van arbeidsomstandigheden in de productieketens. De Nederlandse overheid heeft zich doelen gesteld voor duurzaam inkopen en ontwikkelde de zogenaamde Sociale Voorwaarden, waarin ook de internationale arbeidsnormen zijn opgenomen.

Sociale Voorwaarden zijn bedoeld als uitvoeringscriteria die pas in de contractfase worden toegepast. De Sociale Voorwaarden zijn generieke voorwaarden die voor alle productgroepen gelden, en dus niet product- of productgroep-specifiek, zoals de criteria die in de criteriadocumenten zijn geformuleerd. De Sociale Voorwaarden zijn gebaseerd op de fundamentele ILO-normen: vrijheid van vakvereniging en recht op collectief handelen, afschaffing van dwangarbeid, afschaffing van kinderarbeid, vrijwaring van discriminatie en respect voor mensenrechten.

Sinds 1 januari 2013 moeten de Sociale Voorwaarden in alle aanbestedingen van de Rijksoverheid boven de Europese drempelwaarde worden opgenomen. Aan de besturen van de centrale overheden is gevraagd om zich te committeren aan het toepassen van de Sociale Voorwaarden.

Er is echter grote onduidelijkheid over de toepassing van dit beleid bij het Rijk én bij lokale overheden. Onafhankelijke not-for-profit onderzoeks- en netwerkorganisatie SOMO heeft de toepassing van de door het Rijk gestelde Sociale voorwaarden en andere voorwaarden die gebaseerd zijn op internationale arbeidsnormen getoetst. SOMO heeft gekeken naar tenders van de Rijksoverheid, provincies, waterschappen en gemeenten. Er is naar tenders uit vier verschillende sectoren gekeken, namelijk: elektronica (toegespitst op telefoons), (bedrijfs)kleding, koffie (voor drankautomaten) en natuursteen (gebruikt voor de herinrichting van straten of openbare ruimten).

Sociale voorwaarden nauwelijks op de juiste manier toegepast

Uit onderzoek blijkt dat overheden de Sociale Voorwaarden nauwelijks op de juiste manier toepassen. In slechts 12 procent van de tenders wordt letterlijk verwezen naar de Sociale Voorwaarden. De Gemeente Groningen behoort tot de 12 procent die Sociale Voorwaarden hebben toegepast. Zij hebben in de tender mobiele telefonie, naast Sociale Voorwaarden, bovendien aanvullende voorwaarden genoemd. Deze aanvullende voorwaarden worden niet in de generieke sociale voorwaarden genoemd, te weten leefbaar loon/leefbaar inkomen, eerlijke handelsnormen, minimumprijs en voorfinanciering, werktijden en veiligheid & gezondheid op de werkplek toegepast.

In 60 procent van de tenders is respect voor internationale arbeidsnormen als voorwaarde opgenomen, maar gebeurt dit meestal niet volgens de regels en handvaten van het landelijke beleid voor duurzaam inkopen. De Handleiding Sociale Voorwaarden geeft bijvoorbeeld handvatten aan inkopers om sociale criteria mee te nemen in de contractfase. Echter, In de praktijk blijkt bijvoorbeeld dat sociale criteria zelfs ook al in de selectiefase worden toegepast. De opdrachtgever kan dan namelijk voorkeur geven aan een inschrijver die voorloopt op het gebied van respecteren van mensenrechten. Dit kan bedrijven uitdagen om op dit gebied meer inzet te tonen.

Handleiding Sociale Voorwaarden moet worden uitgebreid

Volgens SOMO dient de handleiding Sociale Voorwaarden dan ook te worden uitgebreid met de mogelijkheid om ook in de selectiefase criteria toe te passen. De nieuwe Europese aanbestedingsregels bieden nieuwe aanknopingspunten om sociale criteria ook in de selectiefase van het inkoopproces mee te nemen. Het is volgens SOMO belangrijk dat de Nederlandse overheid deze aangrijpt

Ook zou de Rijksoverheid, volgens SOMO, het beleid van duurzaam inkopen dienen te monitoren op de toepassing van de Sociale voorwaarden, de regimekeuzen, de inspanningen die leveranciers leveren en welke effecten het beleid heeft op arbeidsrechten in de productieketens. De overheid dient daarover transparant te zijn en met concrete verbeterplannen te komen voor sectoren die achterblijven en waar veel sociale misstanden spelen.

Lees ook

Deel 1: Is de regeling sociale aanbestedingen wel zo sociaal?

Bron

SOMO.nl