Woningcorporaties worden na herziening van de Woningwet aanbestedingsplichtig

Nadat er meer dan tien jaar over was gesproken, werd het wetsvoorstel Herzieningswet toegelaten instellingen volkshuisvesting op 5 juli 2012 aangenomen. Op 11 februari 2014 kwam minister Blok met een conceptnovelle en op 20 juni 2014 is de definitieve novelle aangeboden aan de Tweede Kamer.

Met de Herziening van de Woningwet wil de regering wetgeving wijzigen en toevoegen in het kader van het werkterrein van woningcorporaties en de wijze van functioneren van deze instellingen. In dat kader wordt onder andere het huidige toezicht anders vormgegeven.

Nadat er meer dan tien jaar over was gesproken, werd het wetsvoorstel Herzieningswet toegelaten instellingen volkshuisvesting op 5 juli 2012 aangenomen. Op 11 februari 2014 kwam minister Blok met een conceptnovelle en op 20 juni 2014 is de definitieve novelle aangeboden aan de Tweede Kamer.

Met de Herziening van de Woningwet wil de regering wetgeving wijzigen en toevoegen in het kader van het werkterrein van woningcorporaties en de wijze van functioneren van deze instellingen. In dat kader wordt onder andere het huidige toezicht anders vormgegeven. De nieuw vormgegeven toezichtstructuur is van belang in het kader van het aanbestedingsrecht. Indien woningcorporaties kunnen worden aangemerkt als een publiekrechtelijke instelling, dan dienen zij uitvoering te geven aan de wet- en regelgeving op basis van het aanbestedingsrecht.

Woningcorporaties kunnen op grond van art. 1 lid 9 Richtlijn 2004/18/EG enkel aanbestedingsplichtig zijn, indien zij kunnen worden aangemerkt als publiekrechtelijke instellingen. Op grond van art. 1 lid 9 Richtlijn 2004/18/EG wordt onder een publiekrechtelijke instelling verstaan, iedere instelling:
a. die is opgericht met het specifieke doel te voorzien in behoeften van algemeen belang;
b. die rechtspersoonlijkheid bezit, en
c. waarvan ofwel (1) de activiteiten in hoofdzaak door bijvoorbeeld de staat worden gefinancierd, ofwel (2) het beheer onderworpen is aan toezicht door deze laatste, ofwel (3) de leden van de organen voor meer dan de helft door bijvoorbeeld de staat zijn aangewezen.

Dat woningcorporaties zijn opgericht met het specifieke doel te voorzien in behoeften van algemeen belang die niet van industriële of commerciële aard zijn en het feit dat zij rechtspersoonlijkheid hebben leidt niet tot problemen bij dit vraagstuk. Ook behoeft het geen twijfel dat er geen sprake is van financiering door de overheid in overwegende mate en dat de leden van het bestuursorgaan, het leidinggevend orgaan of het toezichthoudend orgaan niet voor meer dan de helft door de overheid worden aangewezen. Na herziening van de Woningwet komt echter wel ter discussie te staan of woningcorporaties niet in overwegende mate onder toezicht van de overheid komen te staan.

Het stelsel van toezicht zoals men dat voor ogen ziet, heb ik in mijn scriptie, maar ook in het onlangs gepubliceerde artikel (TBR 2014/144) getoetst aan de rechtsregels uit de welbekende arresten Commissie/Frankrijk en het Truley-arrest. Ondanks dat de regering in het nader rapport op het advies van de Raad van State en in de memorie van toelichting bij het oorspronkelijke wetsvoorstel aangeeft dat woningcorporaties niet aanbestedingsplichtig worden, wordt de kans alsmaar groter dat dit standpunt bij de Nederlandse of Europese rechter geen stand houdt. Op basis van de analyse en de toetsing ervan aan de jurisprudentie, blijkt dat het toezicht zodanig wordt vormgegeven dat er sprake is van actieve controle, dat er een afhankelijkheid jegens de overheid wordt gecreëerd en dat de overheid beslissingen van woningcorporaties op het gebied van overheidsopdrachten kan beïnvloeden.

Dit komt met name door de veranderende rol van de gemeenten onder de nieuwe wetgeving. Zij krijgen een veel grotere rol en krijgen zodanige bevoegdheden dat zij ‘toezicht’ kunnen houden op de woningcorporaties. Bovendien krijgt de minister meer toezichtbevoegdheden. Hierdoor wordt het toezicht op woningcorporaties zodanig vormgegeven dat zij in overwegende mate onder toezicht staan van de overheid. Daarmee is voldaan aan het toezichtcriterium en daarmee is voldaan aan de 3 criteria. Woningcorporaties zullen dan ook na herziening van de Woningwet aanbestedingsplichtig worden.

Bron: Aanbesteden door Thuisvester 2.0.
Een onderzoek naar de aanbestedingsplicht van Thuisvester en de gevolgen voor haar beleid: Meer informatie en een copy van het onderzoek, mail Esther Wijnen.